راهکارهای مدیریتی برای تصمیم‌گیری در شرایط ترس با تکیه بر اقتصاد رفتاری و منطق بازار

مسئله واقعی مدیران در بحران چیست؟

مسئله اصلی مدیران در شرایط بی‌ثبات، کمبود اطلاعات نیست؛ تحریف تصمیم‌گیری است.

اقتصاد رفتاری دقیقاً همین را نشان می‌دهد: در شرایط ترس و عدم قطعیت، تصمیم‌گیرنده‌ها به‌صورت سیستماتیک دچار خطا می‌شوند. اگر مدیر این خطاها را نشناسد، حتی تصمیم‌های به‌ظاهر منطقی‌اش هم می‌توانند به بازار و سازمان آسیب بزنند.

در زیر چند راهکار برای کاهش اثرات ناشی از این مساله برای تصمیم گیری بهتر معرفی می شود.

۱. جدا کردن "ریسک واقعی" از "ترس ادراک‌شده"

در اقتصاد رفتاری، ترس باعث Overestimation of Loss می‌شود. یعنی زیان‌های احتمالی بزرگ‌تر از واقعیت دیده می‌شوند.

راهکار :

• ریسک‌ها را به‌صورت عددی و سناریویی بنویسید

• از خود بپرسید:
  "این ترس بر اساس داده است یا احساس؟"

بازار به مدیرانی پاداش می‌دهد که بتوانند ریسک را اندازه بگیرند، نه کسانی که فقط از آن بترسند.

۲. تصمیم‌گیری مرحله‌ای به‌جای تصمیم نهایی

در شرایط ترس، ذهن از تصمیم‌های قطعی متنفر است. اقتصاد رفتاری این پدیده را Decision Aversion می‌نامد.

راهکار:

• تصمیم‌ها را به گام‌های کوچک و قابل بازگشت تقسیم کنید.

• به بازار سیگنال "انعطاف" بدهید، نه "قفل‌شدگی". یعنی یک آینده قطعی را در نظر نگیرید. از سناریو سازی استفاده کنید و چند آینده محتمل را متصور شوید.

بازارهای بی‌ثبات به مدیران انعطاف‌پذیر واکنش بهتری نشان می‌دهند.

۳. مقابله با سوگیری «چسبندگی به وضعیت موجود»

یکی از قوی‌ترین سوگیری‌ها در ترس، Status Quo Bias است. مدیر می‌داند وضعیت فعلی بد است، اما تغییر را خطرناک‌تر می‌بیند.

راهکار:

• هزینه "تصمیم نگرفتن" را محاسبه کنید، نه فقط هزینه تغییر را.

• این هزینه معمولاً پنهان است ولی در بازار واقعی، بسیار سنگین‌تر است.

بازار معمولاً شرکت‌هایی را تنبیه می‌کند که دیر واکنش نشان می‌دهند، نه آن‌هایی که زود اصلاح می‌کنند.

۴. تفکیک تصمیم‌های بقا از تصمیم‌های رشد

در ترس، همهِ تصمیم‌ها بقا محور می‌شوند. اما اقتصاد رفتاری نشان می‌دهد که بقای دائمی، رشد را نابود می کند.

راهکار :

تصمیم‌ها را آگاهانه به دو دسته تقسیم کنید:

• تصمیم‌های با هدف بقا (کاهش ریسک کوتاه‌مدت).

• تصمیم‌های با هدف رشد محدود اما حساب‌شده.

مدیریت حرفه‌ای یعنی هم‌زمان نگه‌داشتن هر دو، نه حذف یکی.

۵. کاهش نویز یا پارازیت های تصمیم‌گیری

در بازارهای پرتنش، حجم اطلاعات، تحلیل‌ها و شایعات باعث Noise می‌شود. نویزها دشمن تصمیم درست است، حتی اگر داده زیاد باشد.

راهکار:

• منابع اطلاعاتی را محدود کنید.

• تحلیل‌های تکراری و احساسی را حذف کنید.

• یک چارچوب تصمیم‌گیری ثابت داشته باشید.

اقتصاد رفتاری نشان می‌دهد در بحران‌ها، تصمیم‌های ساده با چهارچوب مشخص، عملکرد بهتری دارند.

جمع‌بندی مدیریتی

مدیریت در ترس به معنای شجاعت احساسی نیست. به معنای شناخت خطاهای ذهنی، طراحی تصمیم‌ها متناسب با مغز انسان و رفتار بازار است.

مدیر موفق در بحران:

• ترس را حذف نمی‌کند.

• آن را مهندسی می‌کند.