آیا برای هر اتفاق یا پیشامدی دلیل و علتی هست؟ یا این اتفاقات بخشی از یک رویداد بزرگتر هستند؟

پاسخ :

خیر، همه چیز «یک دلیل ساده و خطی» ندارد.

ولی بله! تقریباً هیچ چیز هم کاملاً بی‌ربط و جدا از بقیه نیست.

می خوام این مساله را بیشتر باز کنم:

۱) نگاه کلاسیک: علیت سخت‌گیرانه (Determinism)

در فیزیک نیوتنی و تفکر کلاسیک، فرض این بود که:

اگر همه‌ی شرایط اولیه را بدانیم، آینده را می‌توانیم دقیق حساب کنیم.

هر رویداد = نتیجه‌ی مستقیم یک یا چند علت قبلی.

این نگاه برای ماشین‌ها، مدارها، و خیلی از پدیده‌های ساده عالی جواب می‌دهد.

مثلاً اگر لیوان را هل بدهی و بیفتد، دنبال "معنای هستی‌شناختی سقوط لیوان" نمی‌گردیم. علت مشخص است.

مشکل کجاست؟

دنیا فقط از لیوان و میز ساخته نشده است!

۲) سیستم‌های پیچیده: علت هست، ولی نه تک‌علتی و نه قابل پیش‌بینیِ دقیق

در اقتصاد، جامعه، مغز انسان، سازمان‌ها , آب‌وهوا، هزاران عامل کوچک با هم تعامل می‌کنند،در نتیجه خروجی‌ها غیرخطی هستند.

تغییر کوچک می‌تواند نتیجه‌ی بزرگ بسازد (اثر پروانه‌ای)!

اینجاست که دیگر نمی‌توانیم بگوییم: "این اتفاق فقط به خاطر فلان چیز افتاد."

صحیح تر اینه که بگیم:

این اتفاق محصول یک شبکه از علت‌ها و شرایط بود.

پس جواب اینه:

بله، بی‌علت از هیچ درنمی‌آید

اما خیر، دنبال "یک علت قهرمان داستان گشتن" ساده‌انگاری است.

۳) شانس و عدم‌قطعیت: ضربه‌ی فیزیک مدرن به قطعیت مطلق

در مکانیک کوانتومی، بعضی رویدادها ذاتاً احتمالاتی‌اند، نه صرفاً ناشی از نادانی ما.

یعنی:

حتی اگر همه‌چیز را هم بدانیم، بعضی نتایج فقط احتمال دارند، نه قطعیت.

این یعنی:

دنیا نه کاملاً ساعت‌وار و قابل پیش‌بینی است، نه کاملاً بی‌قانون و الله بختکی(randomness).

بین این دو موقعیت زندگی می‌کنیم. فضایی خاکستری و اعصاب‌خردکن!

۴) جمله "بخشی از یک رویداد بزرگ‌تر" یعنی چه؟

اگر علمی بخواهیم ترجمه‌اش کنیم، می‌شود:

سطح تحلیل مهم است.

مثال:

تصادف یک ماشین را می‌توانیم در سطح "اشتباه راننده" توضیح بدهیم

یا در سطح "طراحی بد جاده"

یا در سطح "فرهنگ رانندگی"

یا در سطح "سیاست‌های شهری و حمل‌ونقل"

همه‌شان همزمان درست‌اند، فقط در سطوح مختلف سیستم.

پس خیلی از چیزهایی که ما "اتفاقِ تکی" می‌بینیم، در واقع:

نقطه‌ی بروز یک فرآیند بزرگ‌تر و طولانی‌ترند.

جمع بندی:

1. تقریباً هیچ رویدادی کاملاً بی‌علت نیست.

2. ولی بیشتر رویدادهای مهم زندگی و جامعه چندعلتی، سیستمی و غیرخطی هستند.

3. اغلب "دنبال یک دلیل واحد گشتن" فقط یک توهم آرامش‌بخش است.

4. بله! اتفاقات اغلب بخشی از الگوها و فرآیندهای بزرگ‌تر هستند، حتی اگر ما فقط نوک کوه یخ را ببینیم.

5. و خیر! نه به این معنی که همه‌چیز قابل پیش‌بینی یا کاملاً قابل کنترل است.